การทำพิพิธภัณฑ์ในระยองสะท้อนความรักของคนท้องถิ่นที่อยากรักษาเรื่องราวเมืองไว้ แต่หลายแห่งยังขาดทรัพยากรและระบบจัดการ ทำให้ต้องพึ่งแรงของคนในชุมชนเพียงไม่กี่คน ปัญหาใหญ่คือการอนุรักษ์วัตถุเก่า หลายชิ้นถูกเก็บในพื้นที่ไม่เหมาะสมจนเสื่อม เช่นกรณีหนังใหญ่วัดบ้านดอน ซึ่งย้ำชัดว่าพื้นที่จัดเก็บที่ได้มาตรฐานสำคัญแค่ไหน

งบประมาณก็เป็นอุปสรรค พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นมักพึ่งเงินบริจาค ทำให้วางแผนระยะยาวไม่ได้ การบูรณะนิทรรศการจึงติดขัด และงานที่ต้องใช้ทักษะสูงอย่างหนังใหญ่ก็ขาดคนรุ่นใหม่มารับช่วง หากไม่เร่งถ่ายทอดความรู้ ศิลปะเหล่านี้จะเหลือเพียง “ของโชว์”

อีกด้านคือข้อมูลประวัติศาสตร์ที่ไม่ครบถ้วน หลายชิ้นไม่มีการบันทึกที่มา ทำให้เล่าเรื่องได้ไม่เต็ม ส่วนรูปแบบการจัดแสดงก็ต้องหาสมดุลระหว่าง “ความถูกต้อง” และ “ความน่าสนใจ” เพื่อให้ผู้ชมเชื่อมโยงได้จริง

ปัญหาสำคัญไม่แพ้กันคือการขาดการมีส่วนร่วมของชุมชน หากพิพิธภัณฑ์ยังขับเคลื่อนด้วยกลุ่มเล็ก ๆ พลังจะลดลงตามเวลา สิ่งที่ระยองควรทำคือสร้างเครือข่ายพิพิธภัณฑ์ เพื่อแลกเปลี่ยนความรู้และพัฒนามาตรฐานร่วมกัน

ท้ายที่สุด พิพิธภัณฑ์ควรเป็นพื้นที่มีชีวิต เชื่อมอดีตกับปัจจุบันอย่างมีคุณค่า งบประมาณที่มั่นคง การจัดการข้อมูลที่ดี การสืบทอดภูมิปัญญา และการมีส่วนร่วมของคนในพื้นที่ คือกุญแจที่ทำให้พิพิธภัณฑ์ระยองเติบโตอย่างยั่งยืน