รู้จักระยอง

สุนทรภู่กับระยอง

สุนทรภู่ หรือพระสุนทรโวหาร กวีเอกแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ เป็นบุคคลสำคัญที่คนไทยรู้จักกันดีในฐานะผู้ประพันธ์วรรณคดีอมตะหลายเรื่อง เช่น พระอภัยมณี นิราศเมืองแกลง และนิราศภูเขาทอง ผลงานของท่านเปรียบเหมือนกระจกสะท้อนชีวิตผู้คน สังคม และธรรมชาติในยุคต้นกรุงรัตนโกสินทร์ได้อย่างงดงามและมีเอกลักษณ์ หนึ่งในสถานที่ที่มีความผูกพันอย่างลึกซึ้งกับชีวิตของสุนทรภู่คือ “จังหวัดระยอง” ซึ่งเป็นทั้งถิ่นกำเนิดของบิดาท่าน และยังเป็นฉากสำคัญในวรรณคดีที่ท่านรังสรรค์ไว้จนกลายเป็นมรดกทางวัฒนธรรมของชาติ

แผ่นดินเกิดของแรงบันดาลใจ

ระยองเป็นเมืองชายทะเลที่มีความอุดมสมบูรณ์และงดงาม เป็นบ้านเกิดของบิดาสุนทรภู่ซึ่งเป็นชาวบ้านกร่ำ อำเภอแกลง สุนทรภู่จึงมีสายเลือดแห่งระยองอยู่ในตัวตั้งแต่กำเนิด แม้จะเติบโตและทำงานรับราชการในกรุงเทพฯ แต่ท่านก็ไม่เคยลืมถิ่นฐานเดิมของบิดา เมื่อต้องเดินทางไปเยี่ยมญาติและผู้คนในระยอง สุนทรภู่ได้ซึมซับบรรยากาศของเมืองชายทะเลนี้อย่างลึกซึ้ง และสิ่งเหล่านี้ได้กลายเป็นแรงบันดาลใจสำคัญในการสร้างสรรค์บทกวี โดยเฉพาะ “นิราศเมืองแกลง” ซึ่งถือเป็นงานชิ้นเอกที่เล่าเรื่องการเดินทางจากกรุงเทพฯ มายังเมืองแกลง ด้วยภาษากลอนที่งดงาม อ่อนไหว และสะท้อนความคิดถึง ความรัก และความผูกพันต่อบ้านเกิดของบิดา

นิราศเมืองแกลงและร่องรอยในวรรณกรรม

“นิราศเมืองแกลง” ไม่เพียงเป็นบทบันทึกการเดินทาง แต่ยังเป็นหลักฐานทางวัฒนธรรมที่ทำให้เรารู้จักภูมิประเทศของระยองในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้นได้อย่างมีชีวิตชีวา ท่านพรรณนาถึงลำคลอง หมู่บ้าน วัดวาอาราม และวิถีชีวิตของผู้คนไว้อย่างละเอียด โดยเฉพาะการเดินทางทางเรือจากกรุงเทพฯ ผ่านบางปะกง เข้าสู่ชายฝั่งตะวันออก จนถึงเมืองแกลงในจังหวัดระยอง ทำให้ผู้อ่านเห็นภาพความงามของธรรมชาติ ความสงบเรียบง่ายของชาวบ้าน และความอุดมสมบูรณ์ของทะเลระยองในยุคนั้น

ในบทกลอนยังแฝงความรู้สึกคิดถึงหญิงคนรัก ความเหงา และความสำนึกในอนิจจังของชีวิต ซึ่งสะท้อนลักษณะเด่นของสุนทรภู่ในฐานะกวีที่เข้าใจอารมณ์มนุษย์อย่างลึกซึ้ง วรรณกรรมเรื่องนี้จึงไม่เพียงแต่เป็นงานศิลปะทางภาษา หากยังเป็นภาพสะท้อนของบ้านเมืองและผู้คนระยองในอดีตที่มีค่าทางประวัติศาสตร์ยิ่งนัก

อนุสาวรีย์สุนทรภู่ ณ บ้านกร่ำ

เพื่อเป็นการระลึกถึงคุณงามความดีและผลงานของกวีเอกผู้นี้ จังหวัดระยองได้สร้าง “อนุสาวรีย์สุนทรภู่” ขึ้นที่ตำบลกร่ำ อำเภอแกลง ใกล้ชายทะเล บ้านเกิดของบิดาท่าน อนุสาวรีย์แห่งนี้สร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2529 เพื่อเฉลิมฉลองครบรอบ 200 ปี ชาตกาลของสุนทรภู่ ภายในบริเวณมีรูปหล่อของท่านในท่านั่งเขียนกลอนอยู่กลางสวนที่ร่มรื่น รายล้อมด้วยสระน้ำและรูปปั้นตัวละครจากวรรณคดีเรื่องพระอภัยมณี เช่น พระอภัยมณี นางเงือก และนางผีเสื้อสมุทร

ผลงานประติมากรรมทั้งหมดได้รับการออกแบบโดยศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี บิดาแห่งศิลปะร่วมสมัยไทย ซึ่งทำให้อนุสาวรีย์แห่งนี้ไม่เพียงแต่เป็นสถานที่ระลึกถึงกวีเอก แต่ยังเป็นผลงานศิลปะที่งดงามและทรงคุณค่าทางจิตใจของคนไทยทั้งชาติ ปัจจุบันสถานที่แห่งนี้กลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคัญของจังหวัดระยอง มีผู้คนเดินทางมาสักการะ ถ่ายภาพ และเรียนรู้ประวัติของสุนทรภู่ตลอดทั้งปี

วันสุนทรภู่และกิจกรรมเฉลิมฉลอง

ทุกวันที่ 26 มิถุนายนของทุกปี ถูกกำหนดให้เป็น “วันสุนทรภู่” เพื่อระลึกถึงวันคล้ายวันเกิดของกวีเอก ในจังหวัดระยอง โดยเฉพาะที่อนุสาวรีย์บ้านกร่ำ จะมีการจัดกิจกรรมเฉลิมฉลองอย่างยิ่งใหญ่ มีทั้งขบวนแห่ การแสดงพื้นบ้าน การประกวดแต่งกลอน และการแสดงบทวรรณคดีเรื่องพระอภัยมณี นักเรียนจากโรงเรียนต่างๆ จะร่วมกันแต่งกายเป็นตัวละครในวรรณคดี เช่น พระอภัยมณี นางเงือก หรือผีเสื้อสมุทร เพื่อสร้างสีสันและปลูกฝังให้เยาวชนได้รู้จักรากเหง้าทางวรรณกรรมไทย

บรรยากาศของงานเต็มไปด้วยความอบอุ่นและภาคภูมิใจ ชาวระยองถือว่าสุนทรภู่เป็น “บุตรแห่งระยอง” ผู้ยิ่งใหญ่ เพราะผลงานของท่านได้ยกชื่อจังหวัดนี้ให้เป็นที่รู้จักทั่วประเทศ และยังช่วยส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมให้กับชุมชนท้องถิ่นอย่างยั่งยืน

สุนทรภู่กับมรดกทางวัฒนธรรมของระยอง

ความผูกพันระหว่างสุนทรภู่กับระยองไม่เพียงอยู่ในหน้าหนังสือ แต่ยังดำรงอยู่ในจิตใจของผู้คน ระยองได้นำแรงบันดาลใจจากวรรณกรรมของท่านมาต่อยอดเป็นกิจกรรมทางวัฒนธรรมมากมาย ทั้งการจัดเส้นทางท่องเที่ยวตามรอยสุนทรภู่ การสร้างพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น การสอนแต่งกลอนในโรงเรียน และการจัดนิทรรศการถาวรเกี่ยวกับชีวิตและผลงานของท่าน

นอกจากนี้ ตัวละครในวรรณคดีของสุนทรภู่ เช่น พระอภัยมณีและนางเงือก ยังถูกนำมาใช้เป็นสัญลักษณ์สำคัญของจังหวัด เช่น รูปปั้นนางเงือกบริเวณชายหาดบ้านเพ ที่ดึงดูดนักท่องเที่ยวให้มาเยือนระยองเพื่อสัมผัสบรรยากาศแห่งวรรณกรรม และรำลึกถึงจินตนาการของกวีเอก

มรดกทางภาษาที่ไม่เคยเสื่อมคลาย

ผลงานของสุนทรภู่เป็นมากกว่าบทกลอน เพราะทุกถ้อยคำของท่านเต็มไปด้วยความงามทางภาษา ภูมิปัญญา และคุณธรรม ท่านใช้ภาษาไทยได้อย่างประณีต เข้าใจง่าย แต่มีความลึกซึ้งและกินใจ ถ่ายทอดทั้งความรัก ความทุกข์ ความศรัทธา และความจริงของชีวิตได้อย่างมีพลัง งานของท่านจึงยังคงถูกนำมาศึกษาและอ้างอิงจนถึงปัจจุบัน

ในแง่หนึ่ง สุนทรภู่ยังถือเป็น “นักสังคมวิทยาเชิงกวี” ที่บันทึกชีวิตของคนธรรมดาไว้อย่างละเอียด ผ่านมุมมองของกวีที่เต็มไปด้วยความเมตตาและเข้าใจชีวิต ผลงานของท่านจึงไม่ได้เป็นเพียงวรรณกรรมเก่าแก่ แต่เป็นบันทึกแห่งความเป็นไทยที่ร่วมสมัยอยู่เสมอ

สรุป

“สุนทรภู่กับระยอง” จึงเป็นเรื่องราวของความผูกพันระหว่างกวีเอกกับแผ่นดินแห่งแรงบันดาลใจ ระยองไม่เพียงเป็นบ้านเกิดของบิดาท่าน แต่ยังเป็นสถานที่ที่ก่อให้เกิดวรรณกรรมอมตะซึ่งสืบทอดคุณค่ามาจนถึงปัจจุบัน จากนิราศเมืองแกลงสู่อนุสาวรีย์บ้านกร่ำ ทุกถ้อยคำและทุกก้าวย่างของสุนทรภู่ล้วนฝากร่องรอยไว้ในผืนดินระยองอย่างไม่เสื่อมคลาย

สุนทรภู่จึงไม่ใช่เพียงกวีแห่งอดีต หากแต่เป็นสัญลักษณ์แห่งภูมิปัญญา ความงดงาม และความเป็นไทยที่ระยองภาคภูมิใจ เป็นแรงบันดาลใจให้คนรุ่นหลังได้เรียนรู้ว่า “วรรณกรรมคือรากแห่งจิตวิญญาณของแผ่นดิน” และตราบใดที่ผู้คนยังอ่านบทกลอนของท่านอยู่ เสียงของกวีเอกผู้นี้ก็ยังคงก้องอยู่เหนือคลื่นลมทะเลระยองตลอดไป