มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม
กรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม ได้ดำเนินนโยบายเพื่อการปกป้องคุ้มครองมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ โดยกิจกรรมสำคัญคือการประกาศขึ้นทะเบียนมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ซึ่งเริ่มดำเนินการตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๕๒ รายการที่ขึ้นทะเบียนล้วนเป็นองค์ความรู้และการสร้างสรรค์ที่บรรพบุรุษสั่งสม ถ่ายทอด และสืบทอดมาอย่างต่อเนื่อง การขึ้นทะเบียนจึงเป็นทั้งกลไกการคุ้มครองและหลักฐานแสดงความเป็นเจ้าของทางวัฒนธรรมของคนไทย ทั้งนี้ การเสนอรายการต้องอาศัยข้อมูลจากชุมชนแหล่งปฏิบัติที่มีประวัติการสืบทอดชัดเจน เพื่อให้การรักษาและการถ่ายทอดมรดกภูมิปัญญาเกิดความยั่งยืนต่อไป
มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมระดับจังหวัด จังหวัดระยอง
จังหวัดระยองได้ขึ้นทะเบียนมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมระดับจังหวัด เพื่อคุ้มครองและสืบสานอัตลักษณ์ท้องถิ่นที่สะท้อนวิถีชีวิตของชุมชน รายการสำคัญ ได้แก่ แกงส้มผักกระชับ ซึ่งเป็นอาหารพื้นถิ่นรสชาติเฉพาะที่กำลังเลือนหาย สะท้อนภูมิปัญญาด้านอาหารและการใช้ทรัพยากรในพื้นที่ และ ผ้าทอใยสับปะรด ลายตากะหมุก (ตาสมุก) ซึ่งเป็นงานหัตถศิลป์ที่แสดงความรู้ด้านการแปรรูปเส้นใยธรรมชาติและลวดลายดั้งเดิม การขึ้นทะเบียนดังกล่าวเป็นกลไกสำคัญในการอนุรักษ์ ถ่ายทอด และสร้างคุณค่าทางวัฒนธรรมให้คงอยู่กับจังหวัดระยองต่อไป
1. แกงส้มผักกระชับ เมนูอาหารรสชาติที่กำลังจะหายไปและอาหารประจำถิ่นของจังหวัดระยอง
มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมระดับชาติของจังหวัดระยอง
จังหวัดระยองมีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่ได้รับการบรรจุเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมระดับชาติ ได้แก่ หนังใหญ่ ซึ่งเป็นศิลปะการแสดงชั้นสูงที่สะท้อนภูมิปัญญาช่าง ความเชื่อ และคติทางสังคมของชุมชน หนังใหญ่ได้รับการขึ้นทะเบียนในฐานะมรดกร่วมกับจังหวัด สิงห์บุรี ราชบุรี และกรุงเทพมหานคร เนื่องจากเป็นพื้นที่สำคัญที่มีการสืบทอดองค์ความรู้อย่างต่อเนื่อง การขึ้นทะเบียนดังกล่าวจึงเป็นการยืนยันคุณค่าทางวัฒนธรรมร่วม และเป็นฐานสำคัญในการอนุรักษ์ สืบสาน และถ่ายทอดมรดกภูมิปัญญานี้ให้คงอยู่ในสังคมไทยอย่างยั่งยืน
บัญชีรายการมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่ได้รับการประกาศขึ้นบัญชี 2567